Uprawnienie do korzystania z mieszkania współmałżonka na podstawie art. 28¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

Art. 28¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
„Jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego.”

---

1. Charakter i funkcja przepisu

Art. 28¹ KRO wyposaża jednego z małżonków – tego, który nie posiada tytułu prawnego do mieszkania – w osobiste, rodzinnoprawne uprawnienie do korzystania z lokalu należącego do drugiego małżonka. Przepis ma charakter substytucyjny – działa wtedy, gdy drugi z małżonków nie ma innego tytułu do mieszkania. Uprawnienie to nie ma charakteru majątkowego, a wyłącznie osobisty i funkcjonalny – służy zaspokajaniu potrzeb rodziny.

---

2. Zakres zastosowania

Uprawnienie to powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i istnieje tak długo, jak długo:

• małżonkowie pozostają w związku małżeńskim, oraz

• korzystanie z mieszkania rzeczywiście służy zaspokajaniu potrzeb rodziny.

Ustanie jednej z tych przesłanek (np. rozwód, trwałe opuszczenie mieszkania) powoduje wygaśnięcie prawa z art. 28¹ KRO.

---

3. Zakres przedmiotowy: „mieszkanie” i „przedmioty urządzenia domowego”

Przez „mieszkanie” należy rozumieć samodzielny lokal służący do stałego pobytu ludzi. Wyłączone są obiekty o charakterze tymczasowym (np. hotele, internaty).
„Przedmioty urządzenia domowego” obejmują standardowe i niestandardowe składniki wyposażenia mieszkania (np. meble, urządzenia AGD, także dzieła sztuki), z wyłączeniem przedmiotów nabytych np. jako lokata kapitału czy służących wykonywaniu zawodu.

---

4. Charakter prawny uprawnienia

Prawo to jest określane jako podmiotowe prawo względne – uprawniony małżonek może żądać od współmałżonka dopuszczenia do korzystania z lokalu, a w razie sporu – wystąpić z odpowiednim roszczeniem (także w trybie ochrony posiadania). Z prawnego punktu widzenia, jest to tzw. prawo pochodne, wynikające z więzi małżeńskiej, a nie z prawa rzeczowego.

---

5. Rozporządzanie lokalem przez właściciela

Jeśli lokal stanowi majątek osobisty jednego z małżonków, może on nim swobodnie rozporządzać. Jednak rozporządzenie lokalem naruszające prawo drugiego małżonka wynikające z art. 28¹ KRO może zostać zakwestionowane. W szczególności:

• można domagać się uznania czynności za bezskuteczną względnie (art. 59 KC),

• w skrajnych przypadkach – za nieważną (art. 58 KC),

• można też żądać kompensacyjnego zabezpieczenia (np. w trybie art. 28 § 1 KRO).

---

6. Orzecznictwo

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 17.01.2017 r., I ACa 571/16

„Z racji zawarcia związku małżeńskiego współmałżonek osoby dysponującej samodzielnym prawem do mieszkania (...) uzyskuje własne prawo podmiotowe do korzystania z tego mieszkania w trakcie trwania małżeństwa i to wyłącznie w celu zaspokojenia potrzeb rodziny.”
„Utratę uprawnienia dla współmałżonka bez tytułu prawnego do mieszkania wiąże się z ustaniem małżeństwa albo zaprzestaniem korzystania z mieszkania w celu zaspokajania potrzeb rodziny.”

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28.04.2021 r., I ACa 4/21

„Z racji zawarcia małżeństwa współmałżonek uzyskuje własne prawo do zajmowanego mieszkania drugiego małżonka oraz przedmiotów urządzenia domowego, które to prawo ma charakter wyłącznie osobisty (...).”
„Na mocy art. 28¹ KRO uzyskuje on własną podstawę prawną do korzystania z mieszkania.”

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 22.01.2014 r., I ACa 624/13

„Korzystanie przez jednego z małżonków z domu wzniesionego (...) na gruncie stanowiącym majątek osobisty drugiego z małżonków (...) nie stanowi podstawy do żądania zapłaty za bezumowne korzystanie.”

Wyrok Sądu Najwyższego z 21.03.2006 r., V CSK 185/05

„Małżonek, którego prawo do korzystania z mieszkania wynika z art. 28¹ KRO, jest lokatorem w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów.”

---

7. Uwagi końcowe

Art. 28¹ KRO stanowi wyraz ochrony rodziny i małżonka ekonomicznie słabszego. Chroni go przed jednostronnym wykluczeniem z lokalu współmałżonka, nawet jeśli formalnie nie przysługuje mu do niego żadne inne prawo.
Jednak uprawnienie to nie jest bezwarunkowe – zależy od trwania małżeństwa i realizowania funkcji rodziny. Nie przekształca się również w prawo majątkowe, a jego funkcją nie jest ochrona osoby, lecz ochrona wspólnoty rodzinnej.

W razie potrzeb prawnych związanych z realizacją art. 28'1 krio, w tym potrzeb ochrony naruszonych praw zapraszam do kontaktu:

LEXTA KANCELARIA ADWOKACKA ADWOKAT GRZEGORZ SARZYŃSKI

Tarnobrzeg, ul. Sikorskiego 2 (dawny Lukullus)

Nowa Dęba, ul. Długa 26,

www.lexta.pl

tel. 880 990 002

Rozwód w Polsce a pobyt za granicą

Pobyt za granicą przez jednego lub oboje małżonków nie jest przeszkodą by sąd w Polsce rozpoznał sprawę o rozwód. Kluczowe jest bowiem posiadanie obywatelstwa polskiego.

Adwokat Grzegorz Sarzyński
Kancelaria Adwokacka w Tarnobrzegu
www.lexta.pl

Uprawnienie do korzystania z mieszkania małżonka

Prawo małżonka do korzystania z mieszkania przysługującego drugiemu małżonkowi (na zasadzie własności, najmu, użyczenia, dożywocia itp.) obowiązuje tak długo, jak długo trwa małżeństwo. Po rozwodzie sytuacja się o tyle zmienia, że prawo to nie wynika już z ustawy, lecz z wyroku orzekającego rozwód. Sąd rozwodowy ustalając bowiem, że małżonkowie nadal żyją pod jednym dachem orzekając rozwód ustala w jaki sposób byli już małżonkowie będą korzystać z mieszkania, np. pokój mały do wyłącznego korzystania przez X, pokój duży do wyłącznego korzystania przez Y, zaś kuchnia, łazienka i przedpokój do wspólnego korzystania przez X i Y.

Adwokat Grzegorz Sarzyński
Kancelaria Adwokacka
Tarnobrzeg, ul. Sikorskiego 2
Nowa Dęba, ul. Długa 26

www.lexta.pl

Majątek osobisty i wspólny małżonków

Problem pojawia się zwykle po rozwodzie, gdy okazuje się, że dom wybudowany lub wyremontowany wspólnie przez małżonków należy tylko do jednego z nich, bo stoi na działce otrzymanej przez tego małżonka od jego rodziców.

Adwokat Grzegorz Sarzyński
Kancelaria Adwokacka w Tarnobrzegu z Filią w Nowej Dębie
www.lexta.pl
Tarnobrzeg - Nowa Dęba - Mielec - Nisko - Stalowa Wola - Sandomierz

Małżeństwo

Adwokat Grzegorz Sarzyński
Kancelaria w Tarnobrzegu z Filią w Nowej Dębie
www.lexta.pl

Rozwód

Rozwód bez orzekania o winie jest możliwy tylko gdy oboje małżonkowie zgodnie o to zawnioskują. Jeśli choćby jeden z małżonków chciał by sąd ustalał kto ponosi winę w rozkładzie pożycia (żądał rozwodu z winy drugiego małżonka lub obojga małżonków) wówczas sąd będzie zajmował się kwestią winy. Podobnie będzie gdy pozwany w ogóle nie wyrazi zgody na rozwód. W takiej sytuacji ustalenie kto jest winny jest o tyle istotne, że jeśli sąd stwierdziłby że to powód jest wyłącznie winny, wtedy oddaliłby powództwo. Wyjątkiem jest sytuacja gdy brak zgody pozwanego jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Klasycznym przykładem jest sytuacja gdy powód spodziewa się dziecka z inną kobietą, a jego żona - pozwana z którą nie ma dzieci nie wyraża zgody na rozwód.

Adwokat Grzegorz Sarzyński
Kancelaria Adwokacka w Tarnobrzegu
Filia w Nowej Dębie
http://lexta.pl

Obowiązek alimentacyjny

Obowiązek alimentacyjny to nie tylko układ: ojciec/matka płaci dziecku. Możliwe są bowiem inne warianty, np.: wszystkie dzieci płacą ojcu, jedno dziecko płaci matce, dziadek płaci wnukowi, wnuk płaci dziadkowi, brat płaci siostrze, były małżonek płaci...

Art.  128. [Treść obowiązku alimentacyjnego]

Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Art.  129. [Kolejność]

§  1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

§  2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Art.  130. [Pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonka]

Obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Art.  131. [Obowiązek alimentacyjny w przysposobieniu niepełnym]

§  1. Jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności.

§  2. Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym a tym drugim małżonkiem i jego krewnymi.

Art.  132. [Zobowiązany w dalszej kolejności]

Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Art.  133. [Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka]

§  1. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

§  2. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku.

§  3. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Art.  134. [Obowiązek alimentacyjny wobec rodzeństwa]

W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.

Art.  135. [Zakres świadczeń alimentacyjnych]

§  1. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

§  2. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.

§  3. 2 Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają:

1) świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 i 195), podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji;

2) świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, o których mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

3) świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195);

4) świadczenia rodzinne, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.).

Art.  136. [Ochrona interesu osoby uprawnionej do alimentów]

Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych osoba, która była już do tych świadczeń zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do jego utraty albo jeżeli zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, nie uwzględnia się wynikłej stąd zmiany przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych.

Art.  137. [Przedawnienie roszczeń alimentacyjnych]

§  1. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech.

§  2. Niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu przed wniesieniem powództwa o alimenty sąd uwzględnia zasądzając odpowiednią sumę pieniężną. W uzasadnionych wypadkach sąd może rozłożyć zasądzone świadczenie na raty.

Art.  138. [Zmiana orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego]

W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Art.  139. [Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego]

Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego.

Art.  140. [Roszczenia zwrotne]

§  1. Osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

§  2. Roszczenie przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawnia się z upływem lat trzech.

Art.  141. [Roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego]

§  1. Ojciec niebędący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Roszczenia powyższe przysługują matce także w wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe.

§  2. Roszczenia matki przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawniają się z upływem lat trzech od dnia porodu.

Art.  142. [Roszczenie w przypadku uwiarygodnionego ojcostwa]

Jeżeli ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd.

Art.  143. [Jednoczesne dochodzenie roszczeń majątkowych i ustalenia ojcostwa]

Jeżeli ojcostwo mężczyzny, który nie jest mężem matki, nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Nie dotyczy to roszczeń matki, gdy dziecko urodziło się nieżywe.

Art.  144. [Świadczenia alimentacyjne ojczymów, macoch, pasierbów]

§  1. Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką.

§  2. Mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka.

§  3. Do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi.

Art.  1441. [Uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego]

Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.
www.lexta.pl