śmierć dłużnika alimentacyjnego a dziedziczenie długów alimentacyjnych

 

Śmierć a obowiązek alimentacyjny – co się dzieje z alimentami po zgonie zobowiązanego lub uprawnionego?

W skrócie:

-alimenty należne do dnia śmierci osoby zobowiązanej podlegają dziedziczeniu,

-alimenty od dnia śmierci nie przechodzą na spadkobierców.

Na wstępie przytoczmy literalne brzmienie przepisu:

Kodeks rodzinny i opiekuńczy – art. 139
Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego.

---

Śmierć zobowiązanego a obowiązek alimentacyjny

Z chwilą śmierci osoby zobowiązanej do alimentów wygasa obowiązek alimentacyjny, co wynika bezpośrednio z osobistego charakteru tego zobowiązania. Zarówno obowiązek alimentacyjny, jak i odpowiadające mu prawo do alimentów nie podlegają dziedziczeniu (art. 922 § 2 KC). Innymi słowy – alimenty nie „przechodzą” na spadkobierców, a sam fakt dziedziczenia nie czyni ich automatycznie zobowiązanymi do alimentacji.

Dziedziczenie zaległych rat alimentacyjnych

Mimo wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, spadkobiercy zobowiązanego mogą być odpowiedzialni za uregulowanie rat alimentacyjnych, które stały się wymagalne za życia zobowiązanego i zostały prawomocnie zasądzone. Takie zaległości alimentacyjne traktowane są jako długi spadkowe (art. 922 § 1 KC), a ich zaspokojenie jest obowiązkiem spadkobierców – w granicach odpowiedzialności za długi spadkowe.

Sąd Najwyższy w uchwale z 15 lipca 1965 r. (III CO 36/65, OSNC 1966, Nr 3, poz. 37) potwierdził, że:

„Raty alimentacyjne, które stały się wymagalne za życia uprawnionego i które zostały prawomocnie zasądzone, należą do spadku po uprawnionym. ”

Analogiczne stanowisko zaprezentowano w uchwale z 24 lutego 2011 r. (III CZP 134/10, OSNC 2011, Nr 11, poz. 118).

Co z klauzulą wykonalności?

Po śmierci zobowiązanego tytuł egzekucyjny wydany za jego życia nie może zostać opatrzony klauzulą wykonalności przeciwko jego spadkobiercom za okres po jego śmierci. Stanowi o tym art. 788 § 1 KPC. Klauzulę można nadać jedynie w zakresie rat alimentacyjnych, które były wymagalne i należne za życia zobowiązanego.

Śmierć uprawnionego do alimentów

Podobnie jak obowiązek alimentacyjny, również prawo do alimentów wygasa z chwilą śmierci uprawnionego. Alimenty służą bowiem zaspokajaniu bieżących potrzeb osoby uprawnionej – śmierć tej osoby sprawia, że potrzeby te przestają istnieć. Jednak raty alimentacyjne, które stały się wymagalne i zostały prawomocnie zasądzone za życia uprawnionego, również wchodzą do spadku po nim jako wierzytelności.

W tym kontekście warto zacytować orzeczenie Sądu Najwyższego z 24 września 1960 r. (I CR 447/60, OSNCK 1961, Nr 4, poz. 114):

„Swoistość roszczeń majątkowych (...)jeśli chodzi o alimenty na przyszłość, tj. po dacie śmierci pozwanego, wymaga poza tym uwzględnienia, że obowiązek alimentacyjny ze względu na swój charakter czysto osobisty nie obciąża masy spadkowej (art. 1 § 2 pr. spadk.) i nie przechodzi na spadkobierców poza należnościami, które stały się wymagalne przed śmiercią spadkodawcy”

Alimenty a obowiązek dalszej kolejności

Po śmierci zobowiązanego do alimentów możliwe jest ustalenie nowego obowiązku alimentacyjnego – na rzecz osoby wcześniej uprawnionej, ale wobec nowego zobowiązanego. Nie jest to jednak przejęcie obowiązku alimentacyjnego w drodze dziedziczenia, lecz realizacja zasady odpowiedzialności osób zobowiązanych w dalszej kolejności – zgodnie z przepisami art. 132 i nast. KRO.

Alimenty a renta z art. 446 § 2 KC

Warto zaznaczyć, że renta z tytułu śmierci osoby bliskiej (np. utrata jedynego żywiciela rodziny) zasądzona na podstawie art. 446 § 2 KC nie jest tożsama ze świadczeniem alimentacyjnym – a co za tym idzie, inne są też zasady jej przyznawania. W wyroku z 16 maja 2008 r. (III CSK 386/07, Legalis) Sąd Najwyższy wskazał, że:

„Wysokość renty obliczona stosownie do potrzeb uprawnionego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego może być wyższa niż świadczenie alimentacyjne ustalone według usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 446 § 2 KC). (…)  przesłanka może obejmować wszystkie potrzeby uprawnionego, których został on pozbawiony w wyniku czynu niedozwolonego, rzeczywiście zaspakajane przez zmarłego, niezależnie od tego czy mieściły się one, czy też wykraczały poza granice usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego w rozumieniu art. 135 KRO ”

---

Podsumowanie

Artykuł 139 KRO jednoznacznie rozstrzyga, że obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców. Jednak wymagalne i zasądzone raty alimentacyjne stanowią długi spadkowe, które mogą być dochodzone od spadkobierców zobowiązanego. Tytuł egzekucyjny może być wykonalny tylko w odniesieniu do należności powstałych za życia zobowiązanego. Identyczne zasady stosuje się do należnych alimentów po zmarłym uprawnionym.

---

Lexta Kancelaria Adwokacka zajmuje się sprawami z zakresu prawa rodzinnego, w tym:

• sprawami o alimenty,

• dochodzeniem zaległych alimentów,

• alimentami w sprawach rozwodowych.

Jeśli potrzebujesz pomocy adwokata – zapraszamy do kontaktu:

Adwokat Grzegorz Sarzyński
📍 ul. gen. Władysława Sikorskiego 2, Tarnobrzeg
📍 ul. Długa 26, Nowa Dęba
📞 tel. 880 990 002
📧 grzegorz.sarzynski@adwokatura.pl
🌐 www.lexta.pl

https://www.lexta.pl/smierc-dluznika-alimentacyjnego-dziedziczenie-dlugow-alimentacyjnych-adwokat-tarnobrzeg-nowadeba-sarzynski

Jurysdykcja krajowa w sprawach małżeńskich

Kodeks postępowania cywilnego

Art.  1103'1. [Jurysdykcja krajowa w sprawach małżeńskich]

§  1. Sprawy małżeńskie oraz sprawy dotyczące małżeńskich stosunków majątkowych należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy:

1) oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jedno z nich nadal ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub

2) małżonek będący powodem ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub

3) małżonek będący powodem jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub

4) oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.

§  2. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli oboje małżonkowie są obywatelami polskimi oraz mają miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.

§  3. Jurysdykcja krajowa w sprawie małżeńskiej obejmuje także orzekanie o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków.

adwokat Grzegorz Sarzyński

Kancelaria Adwokacka w Tarnobrzegu, ul. Sienkiewicza 55;

Obszar działalności obejmuje także miejscowości: Sandomierz, Stalowa Wola, Nisko, Mielec, Opatów, Nowa Dęba;

www.adwokat-sarzynski.pl

tel. 662 742 432

Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 141. § 1. Ojciec niebędący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Roszczenia powyższe przysługują matce także w wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe.

§ 2. Roszczenia matki przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawniają się z upływem lat trzech od dnia porodu.
Art. 142. Jeżeli ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd.
Art. 143. Jeżeli ojcostwo mężczyzny, który nie jest mężem matki, nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Nie dotyczy to roszczeń matki, gdy dziecko urodziło się nieżywe.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy Art. 10. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.

§ 2. Unieważnienia małżeństwa zawartego przez mężczyznę, który nie ukończył lat osiemnastu, oraz przez kobietę, która nie ukończyła lat szesnastu albo bez zezwolenia sądu zawarła małżeństwo po ukończeniu lat szesnastu, lecz przed ukończeniem lat osiemnastu, może żądać każdy z małżonków.
§ 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął.
§ 4. Jeżeli kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku.

www.adwokat-sarzynski.pl